Τι είναι η Υποχονδρίαση ή Υποχονδριακή διαταραχή; (Για Covid και όχι μόνο!)

 Η Υποχονδρίαση ή Υποχονδριακή διαταραχή ορίζεται ως επίμονος φόβος ή πίστη πως κάποιος πάσχει από μια σοβαρή, μη διαγνωσμένη ιατρική πάθηση. Συμβαίνει σε ποσοστό 5% περίπου των ασθενών εκτός νοσοκομείων και αποτελεί μια επίμονη, χρόνια και δυσλειτουργική κατάσταση, η οποία  γενικά δεν έχει φανεί «υπάκουη» σε ψυχολογική και φαρμακευτική θεραπεία, κοστίζοντας  πολύ στα συστήματα υγείας. Μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε καμία εμπειρικά επιβεβαιωμένη θεραπεία για τα υποχονδριακά σωματικά συμπτώματα, την πίστη της παρουσίας μιας μη διαγνωσμένης ασθένειας, το άγχος υγείας και τη σωματική ανησυχία.

Σύμφωνα με το DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) τα κριτήρια που καλύπτουν την διαταραχή είναι:

  1. Ενασχόληση του ατόμου με φόβους ή την ιδέα ότι έχει μια σοβαρή ασθένεια που βασίζονται στην παρερμηνεία σωματικών συμπτωμάτων.
  2. Η ενασχόληση επιμένει παρά την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση και τον καθησυχασμό.
  3. Η πεποίθηση στο κριτήριο 1 δεν έχει παραληρητική ένταση (όπως στο Σωματικό Τύπο της Παραληρητικής Διαταραχής) και δεν περιορίζεται σε εστιασμένη ανησυχία για την εμφάνιση (όπως στη Σωματοδυσμορφική Διαταραχή).
  4. Η ενασχόληση προκαλεί κλινικά σημαντική ενόχληση ή έκπτωση της κοινωνικής, επαγγελματικής, ή άλλων σημαντικών περιοχών της λειτουργικότητας.
  5. Η διάρκεια της διαταραχής είναι τουλάχιστον 6 μήνες.
  6. Η ενασχόληση δεν εξηγείται καλύτερα με Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή, Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, Διαταραχή Πανικού, ένα Μείζον Καταθλιπτικό Επεισόδιο, Άγχος Αποχωρισμού ή άλλη Σωματόμορφη Διαταραχή.

 Τα συμπτώματα της Υποχονδρίασης είναι παρεμφερή με αυτά άλλων κλινικών καταστάσεων. Για αυτό το λόγο, μία σύντομη αναφορά στη Διαφορική Διάγνωση, (δηλαδή στις διαφορές μεταξύ αυτής και άλλων διαταραχών), είναι απαραίτητη.

Και η Υποχονδριακή Διαταραχή και η Διαταραχή Πανικού περιλαμβάνουν άγχος που συνδέεται με σωματικές αισθήσεις, με τις κρίσεις πανικού να εμφανίζονται και στις δύο καταστάσεις. Οι κρίσεις πανικού και η Διαταραχή Πανικού παρόλα αυτά συνήθως ξεχωρίζουν από το φόβο μιας ξαφνικής, μη αναστρέψιμης σωματικής “καταστροφής” (π.χ. θα πάθω καρδιακό επεισόδιο, θα χάσω τον έλεγχο, θα πεθάνω) η οποία θα συμβεί προτού μπορέσει να δοθεί κάποια βοήθεια. Σε αντίθεση, οι φόβοι στην Υποχονδριακή Διαταραχή συνήθως αναφέρονται σε άλλου είδους “απειλές” (παράδειγμα: μπορεί να έχω όγκο στον εγκέφαλο, καρκίνο του οισοφάγου) κάτι το οποίο θεραπεύεται με την κατάλληλη ιατρική παρέμβαση. Και η Υποχονδριακή Διαταραχή και η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή περιλαμβάνουν ανησυχίες που σχετίζονται με ασθένειες, αλλά τα άτομα που πάσχουν από την δεύτερη εμφανίζουν επιπρόσθετους τομείς ανησυχίας όπως π.χ. σχέσεις, επαγγελματικά κλπ, και το περιεχόμενο των σκέψεων τους περί υγείας συνήθως μεταπηδά από ένα θέμα σε άλλο. Επιπροσθέτως, όσοι πάσχουν από Γ.Α.Δ. τείνουν να μηρυκάζουν περισσότερο και καταφεύγουν λιγότερο σε συμπεριφορές ασφαλείας σε σχέση με εκείνους που εμφανίζουν Υποχονδρίαση. Τέλος, όπως και στην Υπ. Διαταραχή, έτσι και η Ιδεοψυχαναγκαστική μπορεί να περιλαμβάνει ανησυχία αναφορικά με ασθένεια και προσπάθεια εύρεσης διαβεβαιώσεων από επαγγελματίες υγείας (π.χ. καταναγκασμοί/ τελετουργίες με συνεχείς εξετάσεις). Άτομα με ΙΨΔ παρουσιάζουν ποικίλα θέματα εμμονών και καταναγκασμών (π.χ. μόλυνση, τακτοποίηση, καθαριότητα κ.λ.π) ενώ εκείνοι με Υποχονδρίαση έχουν μόνιμη ενασχόληση με την υγεία (Abramowitz & Braddock, 2006).

Σε έρευνα που διεξήχθη από τους Rief, Hiller και Margraf (1998) σε δείγμα 439 ασθενών, μελετήθηκε η ύπαρξη συγκεκριμένων γνωσιών που αφορούν την εικόνα του σώματος, την συμπεριφορά στην ασθένεια και την υγεία. Παρόλο που η μελέτη αφορούσε και ασθενείς με άλλες σωματόμορφες διαταραχές, τα αποτελέσματα έδειξαν τη ύπαρξη κοινών υποθέσεων και δυσλειτουργικών γνωσιών που ως κύριο θεματικό άξονα είχαν την αίσθηση της αδυναμίας και την ανικανότητα αντιμετώπισης του στρες. 

 Η υποχονδρίαση, παρότι αποτελεί μια πολυσύνθετη διαταραχή, φαίνεται να ανταποκρίνεται με μεγάλη επιτυχία στην Γνωσιακή- Συμπεριφορική θεραπεία.  Σε μια μεγάλης κλίμακας, τυχαιοποιημένη, αυστηρή και ελεγχόμενη δοκιμασία/μελέτη που διεξήχθη μεταξύ Σεπτέμβρη 1997 και Νοέμβρη 2001, η γνωσιακή θεραπεία και η συμπεριφορική διαχείριση του στρες ήταν μαζί οι περισσότερο αποτελεσματικές μέθοδοι στην αντιμετώπισή της (Barsky & Ahern, 2004). Ενώ μέχρι πρότινος δεν υπήρχε ξεκάθαρη εικόνα για το πως δημιουργείται αλλά και πως θεραπεύεται, τα τελευταία χρόνια οι μελέτες δείχνουν ολοένα και περισσότερο την επιτυχία αυτού του είδους της ψυχοθεραπείας στην υποχονδρίαση αλλά και στο ευρύτερο φάσμα των σωματοποιητικών διαταραχών (βλέπε Salkovskis, 2000). Έτσι ο θεραπευτής δεν προσπαθεί να πείσει τον ασθενή ότι τα συμπτώματα είναι στη φαντασία ή το μυαλό του, αλλά συνεργατικά, δουλεύοντας πάνω σε αυτά, επιδιώκουν να οδηγηθούν στην αιτιολογία της γένεσης της διαταραχής.

Cyberchondria ή Κυβερνοχονδρίαση: Μια δημοσίευση της British Medical Journal Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry από το 2003 αναφέρει ότι ο όρος cyberchondria πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 2001 σε ένα άρθρο στην εφημερίδα The Independent του Ηνωμένου Βασιλείου για να περιγράψει “την υπερβολική χρήση διαδικτυακών ιστότοπων υγείας στην ενίσχυση του άγχους υγείας”. (Wikipedia)

Νικολέττα Παπαδάτου

Ψυχολόγος με εξειδίκευσή στη Γνωσιακή Συμπεριφορική προσέγγιση και με μετεκπαίδευση στην Ψυχοπαθολογία παιδιών, εφήβων, ενηλίκων, καθώς και οικογενειών και ζευγαριών. Απόφοιτος του Τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.